Wszystko, co się zmienia
Pierwsza droga św. Tomasza z Akwinu: argument ze zmiany.
Wszystko wokół nas się zmienia. Woda staje się ciepła, nasiona stają się drzewami, a my sami rośniemy i się starzejemy. Św. Tomasz z Akwinu nazywa argument ze zmiany pierwszą i najbardziej oczywistą z pięciu dróg do Boga (Summa theologiae I q.2 a.3).
Argument opiera się na pojęciach aktu i możności: tego, czym rzecz rzeczywiście jest, i tego, czym może się stać. Najpierw przeczytaj argument w skrócie. Potem przejdź go krok po kroku i na każdym kroku wybierz najczęstszy zarzut, aby zobaczyć, jak na niego odpowiedzieć.
Argument w skrócie
Argument w pięciu zdaniach, do nauczenia się na pamięć.
- Rzeczy się zmieniają.
- Zmieniać się to przechodzić od tego, że coś może być czymś, do tego, że rzeczywiście tym jest, a to wymaga czegoś, co już jest rzeczywiste.
- Nic nie może być jednocześnie i pod tym samym względem tym, co zmienia, i tym, co jest zmieniane. Dlatego wszystko, co się zmienia, jest zmieniane przez coś innego.
- Łańcuch, w którym każde ogniwo działa tylko przez poprzednie, nie może ciągnąć się w nieskończoność. Wtedy nic by nie działało.
- Zatem istnieje coś, co zmienia, samo się nie zmieniając, i to wszyscy nazywają Bogiem.
Pojęcia, których potrzebujeszAkt i możność · Przyczyna
Akt i możność actus, potentiaMożność to zdolność stania się czymś lub przyjęcia czegoś. Akt to to, że tak rzeczywiście jest. To, co coś przyjmuje, jest w możności względem tego, a to, co przyjęte, jest jego aktem.
Przykład
Nasiono jest drzewem w możności, dorosłe drzewo jest drzewem w akcie. Zimna woda jest ciepła w możności, dopóki ktoś jej nie podgrzeje.
U św. Tomasza
Św. Tomasz stosuje te pojęcia do istnienia: to, co przyjmuje istnienie, ma się do niego jak możność do aktu (De ente et essentia, rozdz. 3). W Bogu nie ma możności, dlatego Jego istota i istnienie są jednym (Summa theologiae I q.3 a.4).
Przyczyna causa fiendi, causa essendiPrzyczyna to to, od czego coś zależy. Św. Tomasz odróżnia przyczynę powstania rzeczy od przyczyny jej istnienia. Odróżnia też łańcuchy, w których ogniwa tylko następują po sobie, od łańcuchów, w których każde ogniwo działa teraz przez poprzednie.
Przykład
Budowniczy jest przyczyną powstania domu, ale dom stoi, gdy on idzie do siebie. Słońce jest przyczyną światła w powietrzu, a światło znika w chwili, gdy słońce przestaje świecić.
U św. Tomasza
Budowniczy i słońce to przykłady samego św. Tomasza, w Summa theologiae I q.104 a.1. O dwóch rodzajach łańcuchów pisze w I q.46 a.2, odpowiedź 7: kamień poruszany przez kij, poruszany przez rękę, w porównaniu z pokoleniami, w których człowiek rodzi się z człowieka.
Krok po kroku
albo dotknij pola na mapie, aby zobaczyć teksty źródłowe.
Sprawdź się
Najpierw pomyśl nad odpowiedzią. Nic nie jest zapisywane.
Czym różni się akt od możności?
Możność to to, czym rzecz może się stać. Akt to to, czym rzeczywiście jest. Zimne drewno jest gorące w możności, a staje się gorące w akcie, gdy ogień je nagrzewa.
Dlaczego nic nie może zmieniać samego siebie pod tym samym względem?
Musiałoby jednocześnie mieć i nie mieć tego samego. To, co nagrzewa drewno, musi już być gorące, a to, co jest nagrzewane, jeszcze gorące nie jest.
Jak odpowiesz komuś, kto mówi, że zwierzęta poruszają się same?
Jedna część porusza drugą, jak mięśnie poruszają łapy. Nic nie zmienia samego siebie pod tym samym względem i w ten sam sposób.
Dlaczego łańcuch nie może ciągnąć się w nieskończoność?
Bo każde ogniwo działa właśnie teraz przez poprzednie, jak kij przez rękę. Bez czegoś pierwszego, co działa samo z siebie, nic nie działa, bez względu na to, ile ogniw dodasz.
Co odpowiesz na pytanie, co wprawiło w ruch Boga?
Argument mówi tylko, że to, co się zmienia, potrzebuje czegoś, co je zmienia. Bóg jest czystym aktem, nie ma żadnej możliwości do urzeczywistnienia i dlatego nie może się zmieniać.